ျပန္ေျပာျပပါ

လူသားေတြဟာ အသိဉာဏ္ျမင့္မားတဲ့ တီထြင္ဖန္တီးႏိုုင္စြမ္း ျမင့္မားၾကတာနဲ႔အမွ် နယ္ပယ္အသီးသီးမွာ အခ်ိန္ႏွင့္အမွ် အၿမဲ တိုုးတက္ေျပာင္းလဲေနပါတယ္။ ကမာၻေလာကႀကီးနဲ႔ ပါတ္ဝန္းက်င္ကိုု အက်ိဳးရွိေစတဲ့ တိုးတက္မႈေတြရွိသလိုု တန္ျပန္ ဆိုုးက်ိဳးေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လူသားေတြဟာ တီထြင္ၾကတယ္။ ဒါကိုု ပိုုမိုုေကာင္းမြန္တဲ့ ဖန္တီးမႈေတြ ျဖစ္လာဖိုု႔အတြက္ အရင္တီထြင္မႈကိုု ျပန္ဖ်က္ဆီးဖိုု႔ႀကိဳးစားၾကတယ္။ ဒီလိုုနဲ႔ ပိုုပိုုၿပီး နယ္ပယ္အသီးသီးမွာ ဆန္းသစ္တဲ့ ကမာၻေလာကႀကီးကိုု ေမြးဖြားဖိုု႔ျပင္ဆင္ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ လူေတြဟာ နယ္ပယ္အသီးသီး၊ ပညာရပ္အားလုံုးကိုု သိဖိုု႔မျဖစ္ႏိုုင္ေတာ့ပါဘူး။ တခါတရံမွာ အာ႐ုံုစူးစိုုက္ေလ့လာမႈျပဳရင္းနဲ႔ အာ႐ုံုျဖန္႔က်က္ သိရွိမႈ အားနည္းတတ္ပါတယ္။ တီထြင္ဖန္တီးမႈ အသစ္သစ္ေတြ ျဖစ္ဖိုု႔အတြက္ အာ႐ုံုစိုုက္ႀကိဳးစားၾကရင္းနဲ႔ ေလ့လာတဲ့ နယ္ပယ္မွာ ကြၽမ္းက်င္လာသလိုု အျခားနယ္ပယ္ေတြမွာ ကြၽမ္းဝင္မႈ ေလ်ာ့ပါးလာပါတယ္။ ေနာက္ဆက္တြဲ အေနနဲ႔ မတူညီတဲ့ နယ္ပယ္ေတြအၾကား ကြဲျပားတဲ့ ေတြးေခၚမႈေတြနဲ႔အတူ လြဲမွားတဲ့ အယူကြဲမႈေတြ၊ မတူညီမႈေတြ (Diversity) ျဖစ္လာပါတယ္။

မတူတာ သိေပမယ့္

မတူညီမႈေတြအၾကား ညႇိႏႈိင္းဖိုု႔ဟာ တိုုးတက္ေနတဲ့ ကမာၻႀကီးရဲ႕ စိန္ေခၚမႈပါ။ မိမိကိုုယ္ကိုု ကာကြယ္တတ္တာဟာ လူ႔သဘာဝျဖစ္တာနဲ႔အညီ မတူညီမႈေတြအၾကား ညႇိႏႈိင္းမႈေတြဟာ အေျဖထြက္ဖိုု႔ ပေဟဠိဆန္ေနဆဲပါ။ ဒါဟာ သူနဲ႔ကိုုယ္နဲ႔ၾကားက မတူညီမႈကိုု မသိလိုု႔ထက္ သူသိတာကိုု သူ႔ေလာက္ကိုုယ္မသိတာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ သူက်င္လည္ခဲ့တဲ့ ပါတ္ဝန္းက်င္၊ သူေလ့လာခဲ့တဲ့ အသိပညာ၊ သူသုံုးသပ္တဲ့ အေတြးအေခၚ စတာေတြရဲ႕ လႊမ္းမိုုးမႈနဲ႔ ျဖစ္တည္လာတဲ့ သူ႔ရဲ႕အယူအဆဟာ ကိုုယ္နဲ႔ မတူတာ မဆန္းပါဘူး။ သူနဲ႔ကိုုယ္ အယူအဆ မတူတာ သိဖိုု႔လိုုပါတယ္။ သိလည္း သိၾကပါတယ္။ မသိတာက သူ႔အယူအဆ ျဖစ္တည္လာတဲ့ သူနဲ႔ သက္ဆိုုင္တဲ့ အေျခခံအေၾကာင္းကိစၥေတြပါ။ အင္မတန္ ေသးငယ္တဲ့ အေၾကာင္းကိစၥေလးေတြဟာ ႀကီးက်ယ္ခမ္းနားတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြကိုု ဖန္တီးေပးႏိုုင္တယ္လိုု႔ကမာၻေက်ာ္ စာေရးဆရာ Malcom Gladwell က သူ႔ရဲ႕ နာမည္ေက်ာ္စာအုုပ္ငါးအုုပ္ထဲက တစ္အုုပ္ျဖစ္တဲ့ The Tipping Point မွာ ေရးသားထားပါတယ္။ မတူညီမႈေတြအၾကား နားလည္မႈရဖိုု႔ဆိုုတာဟာ မတူညီတာ သိ႐ုံုနဲ႔ မရပါဘူး။ သူ႔ရဲ႕ အယူအဆ ျဖစ္တည္လာရတဲ့ အေျခခံအေၾကာင္းအခ်က္ေတြကိုု နားလည္ႏိုုင္ဖိုု႔ လိုုပါတယ္။

အေတြးအေခၚတိုု႔ရဲ႕ ျဖစ္တည္ရာ ABC

လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အေတြးအေခၚဟာ အဓိက အခ်က္သုံုးခ်က္ေပၚမွာ အေျခခံပါတယ္။ ပထမတခ်က္က သူ႔ရဲ႕ ပါတ္ဝန္းက်င္ (Association) ပါ။ သူက်င္လည္ခဲ့တဲ့ ပါတ္ဝန္းက်င္ဟာ အေတြးအေခၚနဲ႔ လူ႔စြမ္းရည္တိုု႔ကိုု လႊမ္းမိုုးပါတယ္။ ေက်ာင္းသင္ခန္းစာမွာ ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ေက်းညီေနာင္ ပုံုျပင္ထဲကလိုု မုုန္တိုုင္းေၾကာင့္ ကြဲကြာသြားတဲ့ ေက်းညီေနာင္ အၾကား ရေသ့ဆီေရာက္တဲ့ ေက်းသူငယ္ဟာ ခ်ိဳသာေသာ အသံသာသာရွိေပမယ့္ လူဆိုုးေတြၾကားေရာက္သြားတဲ့ ေက်းသူငယ္ကေတာ့ ခက္ထန္ပါတယ္။ မတူညီမႈရဲ႕ ပထမအရင္းခံျဖစ္တဲ့ သူ႔ပါတ္ဝန္းက်င္ကိုု ကိုုယ္က သိၿပီး နားလည္ေပးမွ ေျပလည္တဲ့ညႇိႏႈိင္းမႈရႏိုုင္မွာပါ။ ဒုုတိယအခ်က္ကေတာ့ သူေလ့လာဖတ္ရႈခဲ့တဲ့ ပညာရပ္ေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အလြယ္မွတ္ရရင္ေတာ့ သူဖတ္ရႈခဲ့တဲ့ စာအုုပ္ (Books) ေတြပါပဲ။ စာဖတ္ျခင္းဟာ လူတစ္ဦးရဲ႕ အသိဉာဏ္ကိုု ရင့္သန္ေစပါတယ္။ စာအုုပ္ေတြထဲက အေၾကာင္းအခ်က္ေတြဟာလည္း ဖတ္ရႈသူရဲ႕အေတြးအေခၚတိုု႔ကိုု လႊမ္းမိုုးထားပါတယ္။ သူဘယ္လိုု ပညာရပ္ေတြ၊ ဘယ္လိုု စာအုုပ္မ်ိဳးေတြ ဖတ္ရႈေလ့လာခဲ့သလဲဆိုုတာ ကိုုယ္က သိရွိနားလည္ေပးဖိုု႔လိုုပါတယ္။ သူ႔လိုု ကြၽမ္းက်င္ပိုုင္ႏိုုင္မႈ မရွိႏိုုင္ေပမယ့္ သူေလ့လာခဲ့တဲ့ ပညာရပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာေတြရဲ႕ အေျခခံသေဘာတရားေတြကိုု သိနားလည္မွသာ သူ႔ကိုုလည္း နားလည္ေပးႏိုုင္မွာပါ။ ေနာက္ဆုံုးတစ္ခ်က္ကေတာ့ သူ႔ရဲ႕ ပင္ကိုုယ္ ခံယူမႈပါပဲ။ လူေတြဟာ ဗီဇနဲ႔အတူ ကိုုယ္ပိုုင္ခံယူမႈ (Concept) ေတြ မတူၾကပါဘူး။ တူညီတဲ့ အေၾကာင္းကိစၥေတြကိုု ခ်ဥ္းကပ္သုံုးသပ္ရာမွာေတာင္ ကြဲျပားတဲ့ အယူအဆကိုုယ္စီ ရွိၾကပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ ခံယူမႈနဲ႔ ကိုုယ့္ခံယူမႈ မတူညီတာဟာ သဘာဝပါ။ ဒါကိုုလည္း မတူညီမႈေတြအၾကား ေျပလည္တဲ့ နားလည္မႈတည္ေဆာက္ရာမွာ နားလည္ေပးဖိုု႔လိုုပါမယ္။

သူ႔အေၾကာင္းသိခ်င္တယ္

တကၠသိုုလ္တစ္ခုုမွာ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္က ေကာင္မေလးတစ္ေယာက္အေၾကာင္း သူ႔သူငယ္ခ်င္းကိုု ေမးပါတယ္။ သူငယ္ခ်င္းက ျပန္မေျဖပဲ ေမးတဲ့ေက်ာင္းသားကိုု အံ့ၾသတဲ့ အမူအရာနဲ႔စိုုက္ၾကည့္ေနခဲ့တယ္။ ႐ုုတ္တရက္ အသိတခ်က္ လင္းလက္ၿပီး အိမ္ကိုု အျမန္ေျပး၊ ကြန္ျပဴတာကိုု ဖြင့္ကာ Website တစ္ခုု ဖန္တီးရာကေန ဟားဗက္ဘ္ တကၠသိုုလ္မွာ အခ်င္းခ်င္းခ်ိတ္ဆက္ႏိုုင္မယ့္ ေက်ာင္းတြင္းကြန္ယက္တစ္ခုု ေပၚေပါက္လာပါတယ္။ ဒီလိုုနဲ႔ပဲ လက္ရွိ ကမာၻေပၚမွာ လူဦးေရ ၁.၅ ဘီလီယံေက်ာ္ သုံုးစြဲေနတဲ့ လူမႈကြန္ယက္ျဖစ္တဲ့ Facebook စတင္ေမြးဖြားျဖစ္တည္ခဲ့တဲ့ TheFacebook ေပၚေပါက္လာပါတယ္။ လူတစ္ဦးနဲ႔ တစ္ဦးခ်ိတ္ဆက္မႈဟာ ပိုုမိုုေကာင္းမြန္တဲ့ကမာၻႀကီးကိုု ဖန္တီးရာမွာ အေရးပါပါတယ္။ (၁၉၂၉) ခုုႏွစ္မွာ Frigyes Karinthy ကစတင္ေဖာ္ထုုတ္ခဲ့ၿပီး John Guare ဆိုုသူေၾကာင့္ လူသိမ်ားခဲ့တဲ့ အဆင့္ေျခာက္ဆင့္ (Six Degree of Separation) သီအိုုရီအရ မိမိနဲ႔ လုံုးဝမသိတဲ့ အျခားသူတစ္ဦးအၾကား သူငယ္ခ်င္း ေျခာက္ဆင့္ အတြင္းမွာပဲ ရွိပါတယ္။ တနည္းအားျခင့္ မိမိသူငယ္ခ်င္းရဲ႕ သူငယ္ခ်င္း၊ ေနာက္ထပ္ သူငယ္ခ်င္းရဲ႕ သူငယ္ခ်င္း စသျဖင့္ ခ်ိတ္ဆက္ရင္ ေျခာက္ဆင့္ထက္ မပိုုပါဘူး။ ဒီေန႔ေခတ္မွာ လူတစ္ဦးအေၾကာင္းသိခ်င္ရင္ လူမႈကြန္ယက္မွာ အလြယ္တကူ ရွာႏိုုင္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ အယူအဆ၊ အေတြးအေခၚေတြနဲ႔ ျဖစ္တည္ရာ အေၾကာင္းအခ်က္အလက္ေတြကိုု ေလ့လာႏိုုင္ပါတယ္။ ေျပလည္တဲ့ ညႇိႏႈိင္းမႈေတြအတြက္ လိုုအပ္ခ်က္ေတြကိုု ရွာေဖြႏိုုင္ပါတယ္။

အေတြ႕အႀကဳံမွ သီအိုုရီသိုု႔

လူေတြဟာ မိမိသမိုင္းကိုု မိမိဖန္တီးၾကတာပါ။ လူတိုု႔ေလွ်ာက္လွမ္းႀကီးျပင္းရာ ခရီးလမ္းေတြမွာ အမွတ္တရ အျဖစ္အပ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။ ေအာင္ျမင္မႈေတြလည္းရွိ က်ရႈံးမူေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ကိုုယ္ႀကဳံေတြ႕ခဲ့ရသည့္ အျဖစ္အပ်က္ေတြ ေအာင္ျမင္မႈေတြကိုု အျခားသူမ်ား သိရွိသြားရင္လည္း အက်ိဳးရွိမွာ ျဖစ္သလိုု ကိုုယ္က်ရႈံးခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းရင္းကိုု မွ်ေဝေပးရင္လည္း သင္ခန္းစာတစ္ခုု ပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အေတြ႕အႀကဳံတိုုင္းဟာ တနည္းနည္းအားျဖင့္ အျခားသူေတြကိုု အက်ိဳးျပဳႏိုုင္ပါတယ္။ မွ်ေဝသူဟာ အဓိပတိ ဂုု႐ုုႀကီးတစ္ဦးျဖစ္ဖိုု႔မလိုုအပ္ပါဘူး။ ေလွ်ာက္လွမ္းခဲ့တဲ့ ျဖစ္ပ်က္ေၾကာင္းရာတိုုင္းဟာ အျခားသူေတြအတြက္ သီအိုုရီတစ္ရပ္ပါပဲ။ ေအာင္ျမင္မႈကိုု တည္ေဆာက္တဲ့အခါ အေတြ႕အႀကဳံက မရွိမျဖစ္အေရးပါပါတယ္။ အသိပညာတတ္ဖိုု႔အျပင္ အတတ္ပညာပါတတ္ဖိုု႔လိုုပါတယ္။ မိမိအေတြ႕အႀကဳံအျပင္ အျခားသူေတြရဲ႕ အေတြ႕အႀကဳံေတြကိုုလည္းေလ့လာဖိုု႔ လိုုပါတယ္။ သူနဲ႔ကိုုယ္နဲ႔ မတူညီမႈေတြအၾကား ကိုုယ့္အေတြ႕အႀကဳံေတြကိုု မွ်ေဝေပးျခင္းနဲ႔သူ႔အေတြ႕အႀကဳံေတြအေပၚ ေလ့လာသုံုးသပ္ႏိုုင္ဖိုု႔အေရးႀကီးပါတယ္။

လြဲေနတဲ့ သုံုးစြဲမႈ

လူမႈကြန္ယက္သုံုးစြဲမႈဟာ အက်ိဳးသက္ေယာက္မႈေတြရွိသလိုု ဆိုုးက်ိဳးအခ်ိဳ႕လည္းရွိပါတယ္။ လူငယ္ေတြအၾကား လူမႈကြန္ယက္မွာ အခ်ိန္ကုုန္ေနတာေတြ အမ်ားအျပားပါ။ ေကာင္းက်ိဳးဆိုုးက်ိဳး ဒြန္တြဲေနပါတယ္။ ညစ္ညမ္းတဲ့ စကားလုံုးေတြနဲ႔ တစ္ဦးနဲ႔ တစ္ဦးအၾကား ထိုုးႏွက္မႈေတြလည္း လူမႈကြန္ယက္မွာ အမ်ားအျပားပါ။ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုု ျဖန္႔ေဝဖိုု႔ အေကာင္းဆုံုးနဲ႔ အျမန္ဆုံုးျဖစ္တဲ့ လူမႈကြန္ယက္ကိုု မေကာင္းတဲ့ ဦးတည္ခ်က္နဲ႔အသုံုးျပဳသူေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လူမႈကြန္ယက္သုံုးတဲ့အခါ အမွားအမွန္ကိုု သုံုးသပ္ႏိုုင္ဖိုု႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ မိမိရဲ႕ လူမႈကြန္ယက္ေပၚက အေျပာအဆိုု၊ အျပဳအမူေတြဟာ မိမိရဲ႕ ကိုုယ္က်င့္တရားနဲ႔ စိတ္ေနစိတ္ထား၊ အေတြးအေခၚေတြပါပဲ။ ေကာင္းမြန္တဲ့ ဦးတည္ခ်က္နဲ႔ သုံုးစြဲရင္ေတာ့ အက်ိဳးရွိပါတယ္။ ကိုုယ့္ရဲ႕ ေ႐ြးခ်ယ္မႈဟာ ကိုုယ့္ဆုံုးျဖတ္ခ်က္ျဖစ္တာေၾကာင့္ စိတ္ႀကိဳက္ေ႐ြးခ်ယ္ႏိုုင္ပါတယ္။ ေ႐ြးခ်ယ္မႈအေပၚ အေကာင္းအဆိုုးသက္ေရာက္မႈကလည္း ရွိေနမွာပါပဲ။

ပုံုေျပာၾကသူမ်ား

ေျပာင္းလဲလာတဲ့ နည္းပညာေတြနဲ႔အတူ လူေတြရဲ႕ အေတြးအေခၚေတြ ေျပာင္းလဲလာပါတယ္။ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ႏိုုင္ငံေရး နယ္ပယ္အသီးသီးမွာပါ ေခတ္စနစ္နဲ႔အညီ တိုုးတက္ေျပာင္းလဲလာပါတယ္။ ေျပာင္းလဲမႈေတြအမ်ားႀကီးထဲမွာ ပုံုေျပာျခင္း (Storytelling) လည္း တစ္ခုုအပါအဝင္ပါပဲ။ ပုံုေျပာျခင္းဟာ တနည္းအားျဖင့္ မိမိအေၾကာင္းကိုု မိမိကိုုယ္တိုုင္ ျပန္ေျပာျပတာပါ။ လူမႈကြန္ယက္ေတြမွာလည္း မိမိအေၾကာင္းကိုု ကိုုယ္တိုုင္ျပန္ေျပာျပၾကတာကိုု ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။ ကိုုယ့္အေၾကာင္း၊ ကိုုယ္ဖတ္တဲ့စာအုုပ္၊ ကိုုယ့္ပါတ္ဝန္းက်င္၊ ကိုုယ့္သူငယ္ခ်င္းမ်ား၊ ကိုုယ့္အယူအဆ စသျဖင့္ကိုု ကိုုယ္ကိုုယ္တိုုင္ျပန္ေျပာေနၾကပါတယ္။ ဒါဟာ ပြင့္လင္းျမင္သာၿပီး ေကာင္းမြန္တဲ့ အေလ့အက်င့္တစ္ခုုပါ။ အေတြ႕အႀကဳံေတြကိုု မွ်ေဝျခင္းဟာ ပိုုမိုုေကာင္းမြန္တဲ့ ဖန္တီးမႈေတြအတြက္ မရွိမျဖစ္ပါ။ ဒီလိုု မွ်ေဝျခင္းေၾကာင့္ အျခားသူေတြအတြက္ အေရးပါတဲ့ ဆုံုးျဖတ္ခ်က္ေတြအတြက္ မွန္ကန္တဲ့ အေျဖေတြကိုု ျဖစ္ေပၚေစသလိုု မွ်ေဝသူရဲ႕ပုံုရိပ္ကိုုလည္း ျမင့္မားေစပါတယ္။ မတူညီတဲ့ နယ္ပယ္အသီးသီးမွာ ေအာင္ျမင္သူေတြဟာ ပုံုေျပာေကာင္းသူ၊ တနည္းအားျဖင့္ မိမိေလ့လာေတြ႕ရွိမႈေတြ၊ အေတြ႕အႀကဳံေတြကိုု အျခားသူမ်ားေလ့လာႏိုုင္ေအာင္ ျပန္ေျပာျပၾကသူေတြ ျဖစ္တာကိုု ေတြ႕ရမွာပါ။ ကိုုယ့္မွာ အိုုင္ဒီယာတစ္ခုုရွိရင္လည္း ဒါကိုု ျဖည့္စြက္အႀကံဉာဏ္ေပးႏိုုင္တဲ့ အျခားသူေတြကိုု ေျပာျပဖိုု႔လိုုပါတယ္။ အျခားသူေတြကိုု ေျပာျပရင္ သူတိုု႔က ကိုုယ့္အိုုင္ဒီယာကိုု အေကာင္အထည္ေဖာ္သြားရင္ ကိုုယ္နစ္နာတယ္လိုု႔ ေျပာၾကပါလိမ့္မယ္။ တကယ္ေတာ့ ကိုုယ့္အိုုင္ဒီယာဟာ ကိုုယ္စဥ္းစားထားတဲ့ အိုုင္ဒီယာအၾကမ္းသာ ျဖစ္ပါတယ္။ အျခားသူတစ္ဦးက ကိုုယ့္အိုုင္ဒီယာ အၾကမ္းကိုု အသုံုးခ်သြားရင္လည္း နစ္နာသူဟာ ေသသပ္မႈမရွိေသးတဲ့ အိုုင္ဒီယာကိုုသာ အသုံုးျပဳသြားတာျဖစ္လိုု႔နစ္နာသူဟာ သူတိုု႔ပါပဲ။ ကိုုယ္ကသာ ကိုုယ့္အယူအဆ၊ အိုုင္ဒီယာ၊ အေတြ႕အႀကဳံေတြကိုု အျခားသူမ်ားကိုု ေျပာျပရင္း သူတိုု႔ရဲ႕ အႀကံဉာဏ္၊ အယူအဆစတာေတြကိုု ေသခ်ာသုံုးသပ္ၿပီး ကိုုယ့္အိုုင္ဒီယာမွာ ျဖည့္စြက္ တည္းျဖတ္မယ္ဆိုုရင္ ေသသပ္လွပၿပီးဆန္းသစ္တဲ့ တီထြင္မႈေတြကိုု ဖန္တီးႏိုုင္မွာျဖစ္သလိုု ကိုုယ္ယာ အျခားသူမ်ားကိုု မွ်ေဝေပးတာေၾကာင့္ အမ်ားရဲ႕ ယုံုၾကည္မႈကိုုလည္း တည္ေဆာက္ႏိုုင္မွာပါ။ မတူညီမႈေတြကိုု ညႇိႏႈိင္းအေျဖရွာရင္း ေအာင္ျမင္မႈရဖိုု႔အတြက္ ျပန္ေျပာျပေပးဖိုု႔အေရးႀကီးပါတယ္။

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email